Bir ev hayal edin. Bir caretta caretta kaplumbağası yumurtası gibi şekli… her biri birbirine bağlı yuvarlak hatlı hücrelerin bileşiminden oluşan, her saat başı büyük bir gümbürtüyle çalan sarkaçlı bir saat gibi mükemmel bir uyum içinde çalışan, sakiniyle bütün olmuş bir ev…İşte bu evin mimarı Frederick Kiesler.
Kiesler, daha yirmili yaşlarında Avrupa’da sahne tasarımcısı olarak tanınmış ve 1923’te De Stijl’e katılarak Jean Arp, Theo van Doesburg ve Piet Mondrian gibi sanatçılarla birlikte çalışmıştır. Onun sanat anlayışında merkezde her zaman sonsuzluk, insan ve çevre etkileşimi, vardır. “On Correalism and Biotechnique” başlıklı yazısında ortaya koyduğu korealizm kavramını, “İnsanın doğal ve teknolojik çevresiyle süregelen etkileşimin dinamiği” olarak tanımlar. 
Resim 1- Kiesler’in Sonsuz Ev için çizdiği planlardan biri
Mekân Evi ve Korealizm
Kiesler için mimari, zaman ve mekânın uyum içinde birleştiği bir düzendir. “Mekân Evi” tasarımında odalar yerine bütüne ait parçalar önerir. Ona göre:
“Bir bölümün kullanımını işlevinin gerektirdiği süreyle sınırladığımızda, zaman unsuru mekâna dönüşmüş olur.”
Resim 2- Mekan Evi’nin girişi, 1933
Modernage Furniture adlı şirket için yaptığı bu vitrin Kiesler’in çılgın ve bir o kadar hayranlık verici beyninin kıvrımlı koridorlarında kısa bir gezintiye çıkmışız hissi uyandırır. Tasarım iki katlı bir evin tam boy maketinden oluşur. Amaç, müşteriyi mobilyalarla dolu örnek odaların olduğu binanın içini gezmeye itecek merak ve albeni yaratmaktır. Bunun için merdivene insanda Hansel ve Gratel’in arkalarında bıraktıkları çakıl taşlarının yarattığı gibi bir etki yaratan sıra sıra dizili krom alüminyum malzemelerden yapılmış lambalar konulmuştur. Kullanılan materyaller ilginçtir: Kauçuk perdeler ve kauçuk zemin, ışığı yayan şeffaf suni ipekten yapılmış perdeler izleyiciye sadece görsel değil dokunsal bir deneyim de sağlar. Bu da dönemin sürrealist sanat anlayışıyla uyumlu şekilde bilinçaltına ve erotizme göndermeler taşır.
Resim 3- Merdiven boyunca sıralanmış lambalar
Resim 4- Kauçuk zemin
Sonsuz Ev Fikri
Kiesler, evin içinde kolon ve kirişlerle yaşamın kesintiye uğramaması gerektiğini savunur. Ona göre; ev tek ve sürekli bir yapı biriminden oluşmalıdır. Daimi bir gerilim içinde olması adına yumurta ya da küresel formdaki ev, tek malzemeden inşa edilmeli; döşeme, duvar ve çatı ayrışmadan tek bir bütün oluşturmalıdır. Zemin çatıya çatı zemine karışmalı ve kapı, oda gibi sonu olan hiçbir şey var olmamalıdır.
Resim 5- Kiesler Sonsuz Ev’in bir maketini hazırlıyor.
Bu yaklaşımı belki de yaşamı adeta spiritüel bir deneyim gibi görmesinden kaynaklanır. Çaydanlığa su koyan bir musluğun tek hareketle akması gibi her gün yaptığımız bir şey Musa’nın kayadan su çıkarmasını hatırlatır ona. Yani ev, sadece barınma değil, insanın ruhunu besleyen, onu anne karnında gibi hissettiren bir alan olmalıdır.
Bir İdea Olarak Mimarlık
Kiesler, “Aslolan icra etmek değil, tasavvur etmektir” diyerek projelerinin gerçekleşmesinden çok, fikir olarak var olmasını önemser. Nitekim “Mekân Evi” dışında tasarladığı evler maket olarak kalmış, “Sonsuz Ev” ise bir idea olarak sanat tarihine geçmiştir.
Jean Arp’ın sözleriyle:
“Bu ev adeta ilkel kabile üyelerinin kemiklerinden yapılmış ilkel yapılardan, gökdelen denilen o acınası maddiyatçı küplerden üstündür."
Resim 6- Frederick Kiesler Sonsuz Ev’i ile
Resim 7- Sanatçının MoMa için hazırladığı maket, 1959
Kaynakça
Arp, Jean. “Kiesler’in Yumurtası ve Hurafeler Salonu”, Sürrealizm-Mimarlık Mekan Sanatı , Nur Altınyıldız Artun (der.) İletişim Yayınları, İstanbul, 2014, ss. 477-481
Kiesler, Frederick. “Mimarlık Üzerine Notlar: Mekan-Evi”, Sürrealizm-Mimarlık Mekan Sanatı , Nur Altınyıldız Artun (der.) İletişim Yayınları, İstanbul, 2014, ss. 485-492
Kiesler, Frederick. “Sonsuz Ev: İnsan Yapımı Bir Kozmos”, Sürrealizm-Mimarlık Mekan Sanatı , Nur Altınyıldız Artun (der.) İletişim Yayınları, İstanbul, 2014, ss. 493-497
Philips, Lisa . Frederick Kiesler , Whitney Museum of American Art, 1989
Vidler, Anthony. “Fantezi, Tekinsizlik ve Sürrealist Mimarlık Kuramları”, Sürrealizm-Mimarlık Mekan Sanatı , Nur Altınyıldız Artun (der.) İletişim Yayınları, İstanbul, 2014, ss. 101-125
Zillner, Gerd. “Frederick Kiesler’s Endless House. An Attempt to Retrace an Endless Story”, Endless Kiesler , Birkhauser Verlag GmbH, 2015
Görsel Kaynakça
Resim 1: https://www.archdaily.com/126651/ad-classics-endless-house-friedrick-kiesler?ad_medium=gallery
Resim 2: https://www.archpaper.com/2020/05/frederick-kiesler-center-american-modernism-new-book-argues/
Resim 3-4: Philips, Lisa. Frederick Kiesler , Whitney Museum of American Art, New York, 1989, s. 25
Resim 5: https://www.archdaily.com/126651/ad-classics-endless-house-friedrick-kiesler?ad_medium=gallery
Resim 6: https://metropolismag.com/viewpoints/moma-endless-house-bleak-affair/
